Kliniğimize ilk değerlendirmeye gelen aileler bazen şaşırır: “Sorun sırtta, siz neden ayak tabanına bakıyorsunuz?” Cevabı basittir: skolyoz tek bir bölgenin değil, bütün bir duruş zincirinin sorunudur. Bu yazıda, ilk muayenede ve takiplerde neden başın tepesinden ayak tabanına kadar sistematik bir değerlendirme yaptığımızı anlatıyoruz.

Omurga Bir Zincirin Ortasındadır

Omurga; başın ve gövdenin yükünü pelvise, oradan bacaklara ve ayak tabanına aktaran bir taşıyıcı kolondur. Skolyoz bu kolonu üç düzlemde birden etkiler: yandan bakışta eğrilikler değişir, önden bakışta omurga yana kayar ve omurlar kendi ekseni etrafında döner. Zincirin herhangi bir halkasındaki değişiklik diğer halkaları da etkiler; omuz seviyesindeki bir asimetri pelviste, pelvisteki bir eğim ayak tabanındaki yük dağılımında karşılık bulabilir. Bu nedenle yalnızca eğriliğin derecesine bakmak, resmin önemli bir bölümünü görmemek anlamına gelir. Uluslararası SOSORT 2016 kılavuzu da skolyozda değerlendirmeyi tek bir ölçüme değil, çok bileşenli bir klinik muayeneye dayandırır.

Yukarıdan Aşağıya: Neye, Neden Bakıyoruz?

1. Baş, boyun ve omuz hizası

Başın gövde üzerindeki konumu, boyun hizası, omuz seviyeleri ve kürek kemiklerinin simetrisi değerlendirilir. Omuz asimetrisi çoğu zaman ailenin ilk fark ettiği bulgudur ve eğrilik paterni hakkında ilk ipuçlarını verir.

2. Gövde: Adams öne eğilme testi ve skolyometre

Öne eğilme sırasında sırtta bir tarafın diğerinden yüksek kalması (hump), omurlardaki rotasyonun dışa yansımasıdır. Skolyometre ile bu rotasyonu derece cinsinden ölçeriz. Bu basit ama değerli test, okul taramalarının da temelini oluşturur. Bel üçgenlerinin (bel ile kol arasındaki boşlukların) simetrisi de bu aşamada incelenir.

3. Yandan görünüm: sagittal profil

Skolyoz çoğu zaman yalnızca “yana eğrilik” olarak bilinir; oysa sırttaki doğal kifoz sıklıkla azalır, yani omurga yandan bakışta düzleşme eğilimi gösterir. Sagittal profili ölçmeden yapılan bir egzersiz planı eksik kalır. Kliniğimizde bu ölçümü radyasyonsuz yüzey topografisi (IDIAG M360 / Spinal Mouse) ile segment segment yapıyoruz; ölçüm yöntemlerimizi bu yazıda anlatmıştık.

Bu cihazlarla ilgili birikimimiz yalnızca klinik kullanımla sınırlı değildir. Spinal Mouse ile frontal ve sagittal ölçümlerin adölesanlarda ne kadar güvenilir olduğunu incelediğimiz “The reliability of measurements with the Spinal Mouse device in frontal and sagittal planes in asymptomatic female adolescents” başlıklı çalışmamız Annals of Clinical and Analytical Medicine‘de (2020); 166 adölesanda torakolomber omurganın segment segment hareket paternlerini tanımladığımız “Anti-directional segmental motion during flexion and extension in the adolescent thoracolumbar spine: a normative study of 166 participants” başlıklı normatif çalışmamız ise European Spine Journal‘da (2026) yayımlanmıştır. Kliniğimizde uyguladığımız ölçüm protokolü bu çalışmaların üzerine kuruludur.

4. Denge: gövde pelvisin neresinde?

Başın ve gövdenin pelvis üzerindeki hizası (koronal ve sagittal denge) hem estetik görünümün hem de kas yükünün belirleyicisidir. Dengesi bozulmuş bir omurga, derecesi aynı kalsa bile günlük yaşamda daha fazla soruna yol açabilir.

5. Pelvis ve bacak boyu

Pelvisteki eğim ve bacak boyu farkı mutlaka kontrol edilir; çünkü belirgin bir bacak boyu eşitsizliği, omurgada yapısal olmayan (fonksiyonel) bir eğrilik oluşturabilir. Yapısal ve fonksiyonel skolyozun ayrımı tedaviyi baştan sona değiştirir: birinde skolyoza özgü egzersiz ve gerekirse korse planlanırken, diğerinde öncelik altta yatan nedenin düzeltilmesidir.

6. Ayaklar ve taban basınçları: pedobarografi

Ayak tabanı, duruş zincirinin zeminle buluştuğu noktadır. Pedobarografi ile ayakta duruş sırasında iki ayak arasındaki yük paylaşımını ve taban içi basınç dağılımını ölçeriz. Bilimsel çalışmalar, adölesan idiyopatik skolyozda taban basınç dağılımının sağlıklı akranlara göre değişebildiğini bildirmiştir. Bu bilgi bize eğriliğin dengeye nasıl yansıdığını gösterir ve egzersizlerdeki yüklenme düzeltmelerinin planlanmasına katkı sağlar.

7. Nörolojik ön tarama ve solunum

Ağrı paterni, cilt bulguları ve temel nörolojik kontroller atipik bir tabloya işaret ediyorsa, idiyopatik olmayan nedenlerin dışlanması için hekim değerlendirmesi öncelenir. Son olarak göğüs kafesi hareketliliği ve solunum paterni incelenir; çünkü Schroth yaklaşımındaki rotasyonel solunum eğitimi, bu değerlendirmenin üzerine inşa edilir.

Bu Bütüncül Bakış Ne Kazandırır?

Baştan ayağa değerlendirme dört somut kazanç sağlar. Birincisi, yapısal ve fonksiyonel eğriliği ayırt ederek doğru tanı basamağını kurar. İkincisi, Schroth, SEAS ve FITS gibi yaklaşımlarda düzeltmelerin kişinin eğrilik paternine göre bireyselleştirilmesine olanak verir. Üçüncüsü, her kontrolde aynı ölçümlerin tekrarlanmasıyla ilerlemenin objektif ve karşılaştırılabilir biçimde izlenmesini sağlar. Dördüncüsü, ara kontrollerin yüzey topografisi ve ultrason gibi radyasyonsuz araçlarla yapılabilmesi sayesinde röntgeni gerçekten gerektiği anlara saklamamıza imkan tanır; bu yaklaşımın gerekçelerini radyasyonsuz takip ve röntgeni akılcı kullanmak yazılarımızda bulabilirsiniz.

Spine Academy’de Değerlendirme Protokolü

Kliniğimizde ilk değerlendirme ve takip kontrolleri standart bir protokolle yürütülür: klinik postür muayenesi, Adams testi ve skolyometre ölçümü, IDIAG M360 ile radyasyonsuz segmental omurga analizi, ultrason tabanlı omurga görüntüleme (Scolioscan) ile eğrilik açısının radyasyonsuz ölçümü ve pedobarografi ile taban basınç ölçümü aynı oturumda birleştirilir. Ultrason ölçümü, ara kontrollerde eğrilik derecesini röntgen çekmeden izlememize olanak verir; röntgen ise kararı gerçekten değiştirecek anlara saklanır. Her kontrolde aynı protokolün uygulanması, “geçen kontrole göre ne değişti?” sorusuna sayılarla cevap verebilmemizi sağlar.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; skolyoz değerlendirmesi ve tedavi planı kişiye özel muayene gerektirir.

Kaynaklar

1. Negrini S, Donzelli S, Aulisa AG, et al. 2016 SOSORT guidelines: orthopaedic and rehabilitation treatment of idiopathic scoliosis during growth. Scoliosis Spinal Disord. 2018;13:3. https://doi.org/10.1186/s13013-017-0145-8
2. Bunnell WP. Selective screening for scoliosis. Clin Orthop Relat Res. 2005;(434):40-45. https://doi.org/10.1097/01.blo.0000163242.92733.66
3. Lee JU, Kim MY, Kim J. Comparison of static plantar foot pressure between healthy subjects and patients with adolescent idiopathic scoliosis. Toxicol Environ Health Sci. 2014;6(2):127-132. https://doi.org/10.1007/s13530-014-0197-6
4. Demir E, Güzel NA, Çobanoğlu G, Kafa N. The reliability of measurements with the Spinal Mouse device in frontal and sagittal planes in asymptomatic female adolescents. Ann Clin Anal Med. 2020;11(2):146-149. https://doi.org/10.4328/ACAM.6201
5. Demir E. Anti-directional segmental motion during flexion and extension in the adolescent thoracolumbar spine: a normative study of 166 participants. Eur Spine J. 2026. https://doi.org/10.1007/s00586-026-09967-1